به گزارش خبرنگار خبرگزاری «حوزه» در قم، با آغاز سال تحصیلی جدید حوزههای علمیه، یکی از مهمترین مسائل در مسیر تربیت نسل جدید طلاب، توجه همزمان به دانشاندوزی و تهذیب نفس است؛ دو مؤلفهای که بدون آنها ایفای صحیح رسالت روحانیت با دشواری مواجه خواهد شد. در همین راستا، بازخوانی نسبت علم و اخلاق و نیز چگونگی تبدیل آموزههای اخلاقی به رفتار و ملکه عملی، از موضوعات مهم نظام تربیتی حوزه به شمار میرود.
حجتالاسلام علی علویان، محقق و پژوهشگر حوزوی، در گفتوگو با خبرگزاری «حوزه» با تأکید بر اینکه طلبه برای ایفای رسالت خود باید هم عالم و هم مهذب باشد، ارتباط وثیق میان استاد و شاگرد را یکی از مهمترین زمینههای تحقق تربیت عملی دانست و تصریح کرد که الگوگیری از رفتار استاد میتواند در نهادینهشدن فضایل اخلاقی و معنوی در طلبه نقشآفرین باشد.
علم و تهذیب، دو رکن اساسی برای فهم و انتقال صحیح دین به جامعه
حجتالاسلام علی علویان در پاسخ به این پرسش که چرا در آغاز سال تحصیلی همچنان باید بر علم و تهذیب بهعنوان دو پایه اساسی تربیت طلبه تأکید کرد، اظهار داشت: به نظر میرسد رسالت طلبه، حلقه وصل بین ولی جامعه و مردم است. ولی جامعه قرار است دین را در جامعه پیاده کند و دین نیز مجموعهای از گزارشهای عقلانی و منطقی است؛ بنابراین، کسی که میخواهد دین را بفهمد و آن را به مردم منتقل کند، باید عالم باشد.
وی در عین حال، تهذیب را در کنار علم ضروری دانست و افزود: از سوی دیگر، طلبه باید مهذب باشد؛ همانطور که در مورد حضرت رسول(ص) نیز در ماجرای وحی و آیات قرآن، نسبت به انتقال سخن الهی تأکید شده است و آیهای دیگر تهدید میکند که اگر پیامبر جز وحی را برای مردم بگوید، حیاتش گرفته میشود.
این پژوهشگر حوزوی ادامه داد: این مسئله نشان میدهد شخصی که قرار است دستور دین، فرامین دین و سخن دین را به مردم منتقل کند، باید مهذب باشد. اگر مهذب نباشد، مطمئناً مانند علمای یهود، دین را تحریف خواهد کرد و خدای نکرده دین را متناسب با ذائقه خودش تغییر میدهد.
تهذیب، مسیر بهرهگیری صحیح از دانش و شرط اثرگذاری علمی طلبه
حجتالاسلام علویان درباره نسبت علم و تهذیب در تربیت طلبه نیز گفت: به نظر میرسد این دو اساساً نسبت تنگاتنگی با یکدیگر دارند. البته به فرمایش امام شهیدمان ـ که در جایی به آن مراجعه کردم ـ ایشان فرمودند تهذیب بر علم مقدمه است.
وی با اشاره به چرایی این تقدم افزود: ایشان میفرمودند ما علمایی را دیدیم که عالم بودند، خیلی باهوش، خیلی کیس، زیرک و تیز بودند، اما چون تهذیب نداشتند و مهذب نبودند، در این زمینه گرفتار شدند و نتوانستند موفق باشند و علمای بهدردبخوری نشدند.
این پژوهشگر حوزوی ادامه داد: بنابراین برخورداری از دانش، بهتنهایی تضمینکننده موفقیت طلبه در ایفای رسالت خود نیست و علم زمانی میتواند در مسیر صحیح به کار گرفته شود که با تهذیب و مراقبت اخلاقی همراه باشد.
عمل به دانستهها، گام نخست در مسیر رشد اخلاقی است
حجتالاسلام علویان در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود آموزش مباحث اخلاقی، روایی و تربیتی، گاهی فاصلهای میان دانستن فضائل اخلاقی و متخلق شدن ایجاد میشود، اظهار داشت: به نظر میرسد دلیل اصلی، عمل نکردن به دانستههاست. ما فضائل اخلاقی را میدانیم، اما چرا متخلق نمیشویم؟ چون عمل نمیکنیم.
وی افزود: خیلی راحت میتوان گفت انسان به کلام و دانستههای خود عمل نمیکند. اینکه چرا عمل نمیکنیم، میتواند عوامل مختلفی داشته باشد؛ اما پاسخ به این پرسش که چرا با وجود اینکه فضائل اخلاقی را میدانیم، متخلق نمیشویم، این است که به آن دانستهها عمل نمیکنیم.
این پژوهشگر حوزوی با اشاره به فرمایشی از مرحوم آیتالله بهجت(ره) گفت: به فرمایش مرحوم آیتالله بهجت، وقتی انسان اهل عمل باشد، حتی دیوارها برایش معلم میشوند.
ارتباط نزدیک استاد و شاگرد، زمینهساز تربیت عملی طلاب
حجتالاسلام علویان با اشاره به جایگاه رابطه استاد و شاگرد، به سخنان یکی از استادان خود اشاره کرد و گفت: استاد عزیز به نکتهای اشاره میکردند و میفرمودند قدیمترها بین استاد و شاگرد یک ارتباط وثیق و قطعی وجود داشت. استاد از شاگرد خودش خبر داشت. به نظر من هرچه ارتباط بین استاد و شاگرد وثیقتر و مستحکمتر شود، در نهادینه شدن فضائل اخلاقی مؤثرتر است.
استاد حوزه تأکید کرد: تربیت یک عالم ربانی و یک طلبه فاضل، بسیار مهم است و این مسئله نیازمند ارتباط جدی، مستمر و عمیق میان استاد و شاگرد است.
روایت یک تجربه؛ استادی که شوق زیارت را در طلبه ایجاد کرد
حجتالاسلام علویان برای تبیین نقش استاد در تربیت عملی، به تجربه شخصی خود از نخستین سفرش به کربلا و زیارت اربعین اشاره کرد و گفت: به عنوان نمونه عرض میکنم، بنده اولین سالی که مشرف شدم به کربلا و زیارت اربعین، دلیلش را استادم میدانم. از قبل اربعین، مدتی قبل از آن، هر روز یک روایت درباره زیارت سیدالشهدا(ع) میخواندم و استاد ما را ترغیب میکردند که به زیارت اربعین برویم و خود امام ما شدند. ایشان تأکید کردند سعی کنید لطمهای به درس نخورد، درسها را جبرانی برگزار کنند و خودشان با ما همراه شدند و ما سفر اربعین را خدمت ایشان بودیم.
حجتالاسلام علویان خاطرنشان کرد: همراهی استاد با ما در این سفر، موجب شد تا شوق زیارت امام حسین علیه السلام، واقعاً در وجودم شعلهور شود؛ اگر این استاد چنین فرمایشاتی نمیکردند، شاید آن سال من به زیارت اربعین مشرف نمیشدم. حتی خیلی از هزینههای سفر را ایشان متقبل شدند؛ یعنی همراهی کردند و همراه شدند و شوق سفر را در ما ایجاد کردند.
الگوی عملی استاد میتواند مسیر تربیتی طلبه را متحول کند
این محقق حوزوی تصریح کرد: به نظر میرسد باید ارتباط محکم بین استاد و شاگرد شکل بگیرد. هرچه این ارتباط مستحکمتر باشد، امکان اثرگذاری تربیتی استاد بر طلبه بیشتر خواهد شد و فضائل اخلاقی از سطح آموزش و دانستن، به عرصه عمل و زندگی طلبه منتقل میشود.
حجتالاسلام علویان در پایان با اشاره به توصیه امام شهید به طلاب و اساتید حوزه علمیه قم در خصوص تهذیب نفس، گفت: به نظر میرسد توصیه ایشان درباره نماز شب و استفاده از نماز شب، یک بحث بسیار مهم در تربیت عملی طلبههاست که انتظار می رود مورد توجه جدی طلاب قرار بگیرد.
نظر شما